Tuần này trên Hacker News có một bài khá hot: một anh dev phát hiện cái màn hình của mình làm tốc độ download giảm tới 75%. Nghe thì buồn cười, nhưng ai làm lâu năm sẽ thấy quen. USB 3.x phát ra nhiễu đúng dải 2.4 GHz (chuyện này Intel có whitepaper từ thời USB 3.0). Thêm vào đó là dock USB-C cắm sát router, cáp LAN bị bấm sai một cặp dây, hoặc NIC tự negotiate xuống 100 Mbps. Mỗi lần mạng chậm, phản xạ đầu tiên của nhiều người là chửi nhà mạng. Thực tế thì phần lớn các ca mình từng debug, thủ phạm nằm ngay trên bàn làm việc hoặc trong server rack.
Bài này là quy trình mình dùng để debug throughput theo từng lớp, từ dưới lên. Mục tiêu là dùng số liệu để khoanh vùng lỗi, không đoán.
1. Tư duy: chia đôi đường đi của gói tin
Nguyên tắc đơn giản nhất là bisect, giống git bisect. Đường đi của một gói tin từ máy bạn ra Internet có nhiều đoạn. Bạn đo từng đoạn một, đoạn nào tụt tốc độ thì lỗi nằm ở đó.
flowchart LR A[Laptop / Server] -->|Wi-Fi hoặc Cable| B[Switch / AP] B --> C[Router] C --> D[ISP] D --> E[Internet / CDN] A -.->|iperf3 LAN test| C A -.->|speedtest / curl| E Nếu iperf3 từ laptop tới một máy khác trong LAN đã chậm thì khỏi gọi tổng đài nhà mạng, lỗi nằm trong nhà bạn. Còn nếu LAN đạt 940 Mbps (mức thực tế của Gigabit Ethernet) mà ra Internet chỉ được 200 Mbps thì lúc đó mới bắt đầu nghi router hoặc ISP.
2. Layer 1-2: kiểm tra link vật lý trước tiên
Đây là lớp hay bị bỏ qua nhất, và cũng là lớp gây lỗi nhiều nhất. Trên Linux, ethtool (bản 6.x có sẵn trên Ubuntu 24.04) cho bạn biết NIC đang thực sự chạy ở tốc độ bao nhiêu:
# Link speed thực tế. Gigabit mà ra 100Mb/s thì gần như chắc chắn là cáp sudo ethtool eth0 | grep -E 'Speed|Duplex|Link detected' # Đếm lỗi ở tầng driver: CRC error tăng dần = cáp hỏng hoặc bị nhiễu sudo ethtool -S eth0 | grep -iE 'err|crc|drop' | grep -v ': 0$' # Thống kê chung của interface ip -s link show eth0 # Wi-Fi: xem signal strength và bitrate đang negotiate iw dev wlan0 link # Signal yếu hơn -70 dBm là bắt đầu có vấn đề Trên macOS, lệnh airport -I đã bị Apple bỏ từ Sonoma. Thay vào đó bạn dùng sudo wdutil info, lệnh này cho xem RSSI, Noise, Tx Rate và channel.
Có vài pattern mình gặp đi gặp lại:
- Speed: 100Mb/s trên cổng gigabit. Gigabit cần đủ 4 cặp dây, còn 100 Mbps chỉ cần 2 cặp. Cáp đứt hoặc bấm lỏng một cặp là NIC tự hạ xuống 100 Mbps mà không báo gì. Nhìn trên Grafana bạn chỉ thấy một đường thẳng tắp ở mức ~94 Mbps.
- CRC errors tăng liên tục. Thường do cáp chạy song song dây điện, hoặc cáp Cat5 quá cũ.
- Wi-Fi 2.4 GHz có Noise cao bất thường. Thử rút dock USB-C, hub USB 3 hay ổ cứng gắn ngoài rồi đo lại. Đây chính là thủ phạm trong câu chuyện cái màn hình: nhiều màn hình hiện đại có USB hub tích hợp sẵn.
3. Layer 3-4: đo throughput thật bằng iperf3
Speedtest trên trình duyệt chỉ cho bạn một con số, và đi qua quá nhiều thành phần để biết lỗi ở đâu. iperf3 (bản 3.17+) mới là công cụ chuẩn. Bạn dựng server trên một máy trong LAN (hoặc một VPS) rồi đo từ client:
# Trên máy server iperf3 -s # Trên client: đo upload trong 30 giây iperf3 -c 192.168.1.10 -t 30 # -R: đo chiều ngược lại (download). Hai chiều lệch nhau nhiều là dấu hiệu duplex mismatch iperf3 -c 192.168.1.10 -t 30 -R # -P 4: chạy 4 stream song song. 1 stream chậm nhưng 4 stream nhanh # => vấn đề nằm ở TCP window / latency chứ không phải bandwidth iperf3 -c 192.168.1.10 -t 30 -P 4 # UDP 500 Mbps để xem packet loss và jitter iperf3 -c 192.168.1.10 -u -b 500M Nếu LAN ổn thì chuyển sang soi đường ra Internet bằng mtr. Lệnh này kết hợp ping và traceroute, cho thấy packet loss ở từng hop:
mtr -rwzc 100 1.1.1.1 Chú ý một điều: một hop ở giữa hiện loss 30% nhưng các hop sau nó vẫn 0% thì thường chỉ là router đó rate-limit ICMP, không phải lỗi thật. Loss chỉ đáng lo khi nó kéo dài tới tận hop cuối.
4. Tự động hóa: log throughput để bắt lỗi chập chờn
Khó nhất là kiểu lỗi chỉ xuất hiện lúc 3 giờ chiều, hoặc chỉ khi đồng nghiệp bật màn hình. Muốn bắt được loại này thì phải có dữ liệu theo thời gian. Mình hay dùng script Python nhỏ dưới đây, chạy bằng cron mỗi 5 phút. Nó gọi iperf3 --json rồi ghi kết quả ra CSV:
#!/usr/bin/env python3 import csv, json, subprocess, datetime, sys SERVER = sys.argv[1] if len(sys.argv) > 1 else '192.168.1.10' OUT = 'throughput_log.csv' def run_iperf(reverse=False): cmd = ['iperf3', '-c', SERVER, '-t', '10', '--json'] if reverse: cmd.append('-R') res = subprocess.run(cmd, capture_output=True, text=True, timeout=30) data = json.loads(res.stdout) if 'error' in data: return None bps = data['end']['sum_received']['bits_per_second'] retrans = data['end']['sum_sent'].get('retransmits', 0) return round(bps / 1e6, 1), retrans now = datetime.datetime.now().isoformat(timespec='seconds') up = run_iperf() or (0, -1) down = run_iperf(reverse=True) or (0, -1) with open(OUT, 'a', newline='') as f: csv.writer(f).writerow([now, up[0], up[1], down[0], down[1]]) # Cảnh báo nhanh nếu tụt dưới ngưỡng if down[0] < 300: print(f'[WARN] {now} download chỉ còn {down[0]} Mbps, retrans={down[1]}') Cột retransmits rất đáng để ý. Throughput thấp mà retransmit cao nghĩa là đang mất gói, nên quay lại kiểm tra lớp vật lý và nhiễu. Throughput thấp mà retransmit gần 0 thì thường là bị giới hạn ở đâu đó, ví dụ QoS trên router, CPU của router bị nghẽn khi bật VPN hoặc deep packet inspection, hoặc TCP buffer quá nhỏ.
Quy trình ra quyết định của mình tóm gọn như sau:
flowchart TD A[Mạng chậm] --> B{iperf3 LAN OK?} B -->|Không| C{ethtool Speed đúng?} C -->|Không| D[Thay cáp / đổi port switch] C -->|Có| E[Kiểm tra nhiễu Wi-Fi, USB 3, channel] B -->|Có| F{mtr loss tới hop cuối?} F -->|Có| G[Gửi log mtr cho ISP] F -->|Không| H[Soi router: CPU, QoS, MTU] Kết luận
Mạng chậm hiếm khi do số đen. Gần như lần nào cũng có nguyên nhân cụ thể, và bạn đo được nó. Mấy việc nên làm ngay:
- Đo LAN trước, Internet sau. Cài
iperf3lên một máy cố định trong mạng, ví dụ NAS hoặc Raspberry Pi, để lúc nào cũng có điểm tham chiếu. - Chạy
ethtooltrên mọi server mới. Một cổng negotiate ở 100 Mb/s có thể làm job backup chậm 10 lần mà không ai biết lý do. - Với Wi-Fi, xem Noise chứ không chỉ Signal. Signal tốt mà Noise cao thì vẫn chậm. Thử rút từng thiết bị USB 3 hoặc chuyển sang băng tần 5 GHz.
- Log theo thời gian. Script 20 dòng ở trên kết hợp cron là đủ để biết lỗi xảy ra vào giờ nào và đi kèm sự kiện gì.
- Lúc làm việc với ISP thì mang số liệu theo. Gửi output
mtr -rwzc 100kèm kết quảiperf3tới một VPS gần nhất. Gọi kiểu này thì họ xử lý nhanh hơn hẳn so với chỉ báo là mạng chậm.
Lần tới mạng chậm, trước khi mở speedtest, bạn hãy chạy ethtool và nhìn qua mấy thiết bị USB đang cắm cạnh router.

